Antalya Arykanda Antik Kenti: Finike'nın Teraslar Üzerindeki Mimari Şaheseri

Yüksek Kayalıkların Gölgesindeki Antik Şehir

Antalya'nın Finike ilçesinde, Bey Dağları'nın güney yamaçlarında yer alan Arykanda Antik Kenti, Likya uygarlığının en etkileyici mimari örneklerinden birini sunar. Deniz seviyesinden yaklaşık bin metre yükseklikte konumlanan bu antik yerleşim, adını Likya dilindeki "Ary-ka-wanda" ifadesinden alır ve "yüksek kayalığın yanındaki yer" anlamını taşır. Şahinkaya'nın sarp yüzeyinin dibinden başlayan güneye eğimli arazi üzerinde kademeli teraslar halinde düzenlenen kent, hem coğrafi konumu hem de mimari zenginliği ile ziyaretçilerini büyüler.

Kademeli Terasların Mimari Hikayesi

Arykanda'nın en büyüleyici özelliği, doğal topografyaya uyum sağlayan kademeli teras düzenlemesidir. En üst seviyedeki Hellenistik dönem stadyumu, 106x17 metre ölçülerinde bir koşu parkuru şeklinde tasarlanmış olup sadece bir uzun kenarında oturma sıraları bulunur. Stadyonun bir alt terasında yer alan tiyatro, bölgenin küçük fakat en iyi korunmuş tiyatrosu olarak dikkat çeker. MÖ 1. yüzyılda inşa edilen bu yapı, yirmi oturma sırasına sahip olup yedi bölüme ayrılmıştır.

En alttaki terasta konumlanan Hamam-Gymnasium Kompleksi, kentin en görkemli ve günümüze en iyi durumda ulaşmış yapısıdır. Çatı hizasına kadar ayakta kalmış büyük hamam, spor salonuyla aynı kompleks içinde yer alır ve antik dönemin sosyal yaşamına dair önemli ipuçları sunar. Kentte toplam yedi adet hamam yapısının bulunması, Arykanda'nın kıyıdan gelen ziyaretçiler için önemli bir çekim merkezi olduğunu gösterir.

Sanat Eserleri ve Dekoratif Zenginlik

Arykanda'nın sanatsal değeri, sadece mimari yapılarıyla sınırlı değildir. MS 2. yüzyıla tarihlenen Odeon, iç kısmı renkli mermerlerle kaplı son derece süslü bir yapıydı. Bu yapının giriş kapısı üzerinde keşfedilen İmparator Hadrianus portresi, bugün Antalya Arkeoloji Müzesi'nde sergilenmektedir. Odeon'un iç duvarları, orkestrası ve oturma yerleri bir zamanlar renkli mermerlerle kaplanmış olup, antik dönemin estetik anlayışını yansıtır.

Kentte bulunan Yedi Bilgeler Mozaiği, Filozoflar Mozaiği olarak da anılan bu eser, Lyrbe/Seleukeia'daki bir yapıda keşfedilmiş ve günümüzde Antalya Müzesi'nde ziyaretçilerle buluşmaktadır. Nekropoldeki tonoz örtülü mezar odaları da zengin süslemeleriyle dikkat çeker ve MS 2. yüzyıla ait anıtsal mezarlar birbirine teras görevi görerek kentin güneydoğu ve güneybatısında "Doğu Nekropolü"nü oluşturur.

Su Mühendisliğinin Antik Başyapıtı

Arykanda'nın teknik başarılarından en etkileyicisi, şüphesiz su mühendisliği sistemidir. Şehrin su ihtiyacı, Aykırıçay'ın çıktığı yerdeki sarp kaya yüzeylerine oyulmuş dört ayrı seviyedeki kanallarla karşılanmıştır. Bu sistem, büyük bir beceri ve mühendislik bilgisi örneği göstererek, kentin zengin su kaynaklarının etkisiyle güvenli bir konaklama ve dinlenme yeri özelliği kazanmasını sağlamıştır.

Tarihsel Katmanların İzinde

Arykanda'da ele geçen Geç Kalkolitik-Erken Bronz çağı baltaları, bölgenin çok erken dönemlerden itibaren yoğun iskân edildiğine işaret eder. Ancak kentin adının Likya dilinde olması, buranın Likya bölgesinin en eski yerleşimlerinden biri olduğunu gösterir. MÖ 5. yüzyılda yerli beyler Kuprili ve Aquwami'ye ait sikkelerle Pers egemenliğini yansıtan kent, İskender'in ölümünden sonra Ptolemaioslar ve Seleukoslar'ın eline geçmiştir.

MS 43'te İmparator Klaudius döneminde Likya bölgesi Pamphylia ile birlikte Roma'ya bağlanmış, Arykanda en parlak dönemini MS 2. ve 3. yüzyıllarda yaşamıştır. Bu dönemde kereste ticareti ile zenginleşen kent, MS 240 yılındaki büyük depremden sonra kısmen onarılmış ve Bizans egemenliği sırasında "Akalanda" veya "Orykanda" adıyla 11. yüzyıla kadar varlığını sürdürmüştür.

Kültürel Miras ve Günümüz

Arykanda Antik Kenti, 2009 yılında Likya Uygarlığı Antik Kentleri kapsamında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne önerilmiştir. 1838'de Charles Fellows'un ziyaretiyle başlayan arkeolojik çalışmalar, 1972-1979 yılları arasında Prof. Dr. Cevdet Bayburtluğlu ve Jale İnan tarafından sistematik hale getirilmiştir. Günümüzde ziyaretçiler, çam ve sedir ağaçları arasında konumlanan bu antik kenti ücretsiz olarak gezebilir ve tüm vadiyi gören panoramik manzaranın tadını çıkarabilirler. Finike'den sadece 25 dakikalık mesafede yer alan Arykanda, Antalya'nın en değerli kültürel miraslarından biri olarak tarih ve sanat meraklılarını beklemektedir.