Antalya Aspendos Antik Kenti: Serik'in UNESCO Dünya Mirası Adayı Antik Hazinesi

Merhaba arkadaşlar! Ben Mehmet Yılmaz, yıllardır Türkiye'nin dört bir yanında rehberlik yapıyorum. Bugün sizleri, rehberlik kariyerimde en çok hayran kaldığım yerlerden biri olan Aspendos Antik Kenti'ne götürüyorum. Antalya'nın Serik ilçesindeki Belkıs Mahallesi'nde yer alan bu antik kent, sadece Türkiye'nin değil, tüm Akdeniz dünyasının en muhteşem Roma tiyatrosuna ev sahipliği yapıyor.

Aspendos'a Nasıl Ulaşırsınız?

Rehberlik yaptığım yıllarda misafirlerime hep şunu söylerim: Aspendos'a ulaşım oldukça kolay! Serik ilçesinin 8 kilometre doğusunda konumlanan antik kent, Antalya-Alanya karayolunun 44. kilometresinden kuzeye dönen yolun sadece 2. kilometresinde bulunuyor. Serik'ten kalkan dolmuşlarla rahatlıkla ulaşabilirsiniz. Kendi aracınızla geliyorsanız, ana yoldan sapış noktasını kaçırmanız mümkün değil - tabelalar oldukça net.

Doğal Konumu ve Coğrafi Özellikleri

Aspendos'un kurulduğu yer gerçekten de stratejik bir nokta. Bölgenin en büyük nehirlerinden Köprüçay'ın (antik adıyla Eurymedon) yakınlarındaki bir tepenin düzlüğünde kurulmuş. Kent, biri büyük biri küçük olmak üzere iki tepe üzerine yayılıyor. Yakınlarında tuz elde edilen Kapria Gölü bulunması, antik dönemde kentin zenginliğinin kaynaklarından biriydi.

Tiyatro: Akdeniz'in En Muhteşem Sahne Sanatı Merkezi

Aspendos'u ziyaret eden her misafirim, tiyatroyu gördüğünde aynı tepkiyi veriyor: "İnanılmaz!" Bu tepki de gayet normal çünkü buradaki tiyatro, sadece Anadolu'nun değil tüm Akdeniz dünyasının en iyi korunagelmiş Roma Dönemi tiyatrosu. 15-20 bin kişi kapasiteli bu dev yapı, İmparator Marcus Aurelius döneminde (MS 161-180) mimar Theodoros'un oğlu Zenon tarafından inşa edilmiş.

Tiyatronun yapımını Curtius Crispinus ve Curtius Auspicatus adlı iki zengin kardeş finanse etmiş. İlginç olan şu ki, tiyatronun sahne binası Selçuklu döneminde kervansaray olarak kullanılmış - hatta sultanlar burada konaklarmış! Tiyatronun dış cephesindeki anıtsal kapı eklentisi ve koyu kırmızı zikzak desenli sıva kaplama, işte o Selçuklu dönemi onarım izleri.

Mühendislik Harikası: Su Kemerleri Sistemi

Rehberlik yaptığım gruplara hep söylediğim gibi, Aspendos'ta sadece tiyatro değil, su kemerleri sistemi de görülmeye değer. Yaklaşık 1 km uzunluğundaki bu sistem, her iki ucundaki su basınç kulelerinden oluşuyor ve gerçekten olağanüstü bir mühendislik becerisi sergiliyor. MS 2. yüzyılda Tiberius Claudius Italicus tarafından yaptırıldığını bir yazıttan öğreniyoruz.

Şehrin suyu, ana kayaya oyulmuş armut şekilli sarnıçlarda toplanırmış. Bu detaylar, antik dönem mühendisliğinin ne kadar gelişmiş olduğunu gösteriyor.

Kentin Diğer Yapıları

Tiyatronun yaslandığı tepenin düzlüğünde gezinirken, agora, bazilika, anıtsal çeşme (Nympheum), meclis binası, anıtsal tak, cadde, Helenistik tapınak, stadion, hamam ve akropol kalıntılarını görebilirsiniz. Her birinin kendine özgü hikayesi var ve rehberlik sırasında misafirlerime bu hikayeleri anlatmaktan büyük keyif alıyorum.

Aspendos'un Zengin Tarihi

Kent, MÖ 10. yüzyılda (veya MÖ 1200 sonrası) Akalar tarafından kurulmuş. MÖ 467 yılında kent yakınlarındaki Köprüçay kenarında Yunanlılar ve Persler arasında Eurymedon Savaşı gerçekleşmiş ve Yunanlılar kazanmış. Büyük İskender'e direnme girişimine rağmen sonunda teslim olmuş ve vergi olarak ünlü atlar ve altın ödemeyi kabul etmiş.

Kentin en parlak dönemi, tiyatro ve su yollarının inşa edildiği Roma İmparatorluk dönemi. Bizans ve Selçuklu dönemlerinde de varlığını sürdürmüş. Özel bir not: Mustafa Kemal Atatürk 1930 yılında tiyatroyu ziyaret etmiş ve onarılıp yeniden kullanılması için talimat vermiş.

Kültürel Önemi ve UNESCO Statüsü

Aspendos, Pamfilya'nın en zengin şehirlerinden biriydi ve bölgede kendi adına madeni para bastıran ilk şehirlerden. Bu paralar tüm Akdeniz'de geçerliydi! Zenginliğinin kaynağı, Köprüçay aracılığıyla yapılan ticaret. En önemli ihraç ürünleri Kapria Gölü'nden elde edilen tuz, Yakındoğu ve Akdeniz'in en aranır atları, şarap, zeytinyağı ve tahıl ürünleriydi.

"Antik Aspendos Kenti Tiyatrosu ve Su Kemerleri", 2015 yılından bu yana UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesinde yer alıyor. Bu da kentin dünya çapındaki önemini gösteriyor.

Ziyaret İçin Pratik Bilgiler

Ören yeri her gün 08:00-17:00 saatleri arasında ziyarete açık (gişe 16:30'da kapanıyor). T.C. vatandaşları için MüzeKart geçerli. Sesli rehberlik hizmeti de mevcut. İletişim için: 02428921325.

Rehber olarak tavsiyem: Sabah erken saatlerde gelin, hem kalabalık olmaz hem de fotoğraf çekmek için ışık daha güzel olur. Antik tiyatro günümüzde konserler ve çeşitli etkinlikler için de kullanılıyor - eğer böyle bir etkinlik varsa mutlaka katılın, akustik deneyimi unutulmaz!

Efsaneler ve Rivayetler

Aspendos'un kuruluş efsanesi oldukça ilginç: Truva Savaşı sonrası kahraman Mopsos liderliğindeki Argive kolonicileri tarafından kurulmuş. Bir başka efsaneye göre, Aspendos kralı kızını kente en yararlı şeyi yapana vereceğini vaat etmiş. İki ikiz kardeş su kemerlerini ve tiyatroyu inşa etmiş. Tiyatro mimarı Zenon, kral üst sıralardayken "Kral kızını bana vermeli" fısıltısının akustik sayesinde duyulmasını sağlayarak kralı etkilemiş!

Yıllardır rehberlik yapıyorum ama Aspendos her ziyaretimde beni yeniden büyülüyor. Siz de bu muhteşem antik kenti keşfetmeye hazır mısınız?