Antalya Evdir Han: Döşemealtı'nın 800 Yıllık Selçuklu İncisi

Ormanlık Alanda Gizli Bir Hazine

Antalya'nın kuzeyinde, Döşemealtı ilçesinin sessiz ormanları arasında, 800 yıllık bir Selçuklu hazinesi sizi bekliyor. Evdir Han, şehir merkezinden sadece 18 kilometre uzaklıkta, Yeşilbayır Köyü yakınlarında konumlanmış olmasına rağmen, çoğu gezginin henüz keşfedemediği nadir eserlerden biri. Antalya-Korkuteli yolundan yaklaşık 1 kilometre doğuya saparak ulaşabileceğiniz bu tarihi yapı, antik Lageon kentinin kalıntıları üzerine inşa edilmiş.

Selçuklu Mimarisinin Nadir Örneği

13. yüzyıl başlarında, Selçuklu Sultanı I. İzzeddin Keykavus döneminde (1211-1220) inşa edilen Evdir Han, Anadolu Selçuklu mimarisinde oldukça nadir görülen bir plan tipine sahip. 67,60 x 54,00 metre ölçülerindeki kareye yakın dikdörtgen yapı, açık avlulu ve dört ana eyvanlı merkezi plan şemasıyla dikkat çekiyor. Bu özelliğiyle Anadolu'da sadece iki örneği bulunan plan tipinin temsilcilerinden biri olan han, mimari açıdan gerçekten eşsiz bir konumda.

Hanın merkezi avlusu, dört yönden çift sıra taş ayaklara basan tonozlarla örtülü sivri kemerli derin revaklar tarafından çevriliyor. Bu dört eyvanın her birinin üstü sivri beşik tonozla örtülmüş durumda. Yapının çevresinde toplam on adet dört köşe payandası bulunuyor - doğu ve batı cephelerinde üçer, kuzey ve güney cephelerinde ikişer adet.

Sanat Eseri Değerindeki Taçkapı

Hanın en göz alıcı unsuru, güney cephede yer alan ve dışa taşkın olarak tasarlanmış taçkapısı. Bu kapı, yapının tek süslemeli yüzeyi olarak karşınıza çıkıyor ve gerçekten nefes kesici bir güzellikte. Mukarnaslı kavsaraya sahip olan taçkapıda, geometrik geçmeler, düğüm motifleri, daireler ve baklava dilimleri gibi zengin bezemeler görebilirsiniz. On kollu yıldız geçmeler, yelpaze ve istiridye motifli mukarnas süslemeleri, Selçuklu sanatının inceliklerini gözler önüne seriyor.

Taçkapının yapımında bol miktarda mermer kullanılmış ve sivri kemerli bir niş içine yerleştirilmiş basık kemerli giriş tasarlanmış. Giriş eyvanının karşılıklı cephelerinde yer alan küçük mihrabiye nişleri de yapının detaylarına verilen önemi gösteriyor.

İlginç Mimari Detaylar

Evdir Han'ı diğer Selçuklu hanlarından ayıran özelliklerden biri, doğu kanadındaki payanda içerisinde konumlandırılmış tuvalet mekânı. Bu uygulama, Selçuklu mimarisinde oldukça nadir rastlanan bir örnek olması bakımından dikkat çekici. Ayrıca yapının doğu ve güney duvarlarında, dışa payanda olarak yansıtılmış dikdörtgen planlı küçük mekânlar bulunuyor - bunların gözetleme kulesi olduğu düşünülüyor ve merdivenlerle çıkıldığı anlaşılıyor.

Hanın inşasında kullanılan malzemeler de oldukça ilginç. Beden duvarları düzgün kesme taş kaplamadan oluşurken, tonozlarda moloz taş kullanılmış. Yapının inşasında yoğun devşirme malzeme kullanıldığı görülüyor ve kesme taşların üzerindeki çok sayıda taşçı işareti, dönemin inşaat tekniklerine dair ipuçları sunuyor.

Kayıp Kitabe ve Tarihi Sırlar

Hanın orijinal kitabesi günümüzde mevcut değil, ancak 1928 yılında R. Riefstahl tarafından okunmuş. Arapça ve üç satır halinde düzenlenmiş olan bu kitabe, yapım tarihinin 1215-1219 arasında olduğunu gösteriyor. Ne yazık ki kitabenin kayıp kısımları nedeniyle banisi hakkında kesin bilgiye sahip değiliz, ancak yapının Selçuklu Devleti'nin çöküşüne kadar büyük ticaret yolları üzerinde aktif olarak kullanıldığını biliyoruz.

Günümüzdeki Durumu ve Gelecek Planları

Maalesef Evdir Han günümüzde harap ve atıl durumda. Beden duvarları ot ve çalılarla kaplanmış, yerleşimden uzak konumu nedeniyle definecilerin hedefi haline gelmiş. Ancak umut verici bir gelişme var: Akdeniz Üniversitesi ve Döşemealtı Belediyesi, yapının yeniden canlandırılması için ortak bir çalışma yürütüyor.

Restorasyon çalışmaları tamamlandığında, hanın kültürel etkinliklere ev sahipliği yapması ve müze olarak kullanılması planlanıyor. Bu, hem tarihi yapının korunması hem de bölgenin kültür turizmine katkı sağlaması açısından son derece önemli bir proje.

Ziyaret Önerileri

Evdir Han'ı ziyaret etmek, sadece tarihi bir yapıyı görmek değil, aynı zamanda 800 yıl öncesinin ticaret hayatına tanıklık etmek anlamına geliyor. Kervanların konakladığı, yolcuların dinlendiği ve ticaretin yapıldığı bu emniyetli yapı, Selçuklu döneminin sosyal ve ekonomik yaşamına dair çok şey anlatıyor. Ormanlık alan içindeki konumu, ziyaretinizi doğa yürüyüşüyle birleştirme imkânı da sunuyor.