Antalya Istlada Antik Kenti: Kaş'ın Kayalara Oyulmuş Arkeolojik Hazinesi

Antalya'nın Demre ilçesine bağlı Kapaklı Mahallesi'nde, Akdeniz'in turkuaz sularına bakan bir zirvede, Likya uygarlığının en etkileyici küçük kentlerinden biri sessizce bekliyor. Istlada Antik Kenti, Hoyran ve Hayıtlı mevkilerinde konumlanan bu yerleşim, surlarla çevrili küçük bir kale görünümüyle, adeta bir beyin ikametgâhı izlenimi veriyor. Gökkaya Koyu'na hâkim konumuyla, kentin bu körfezi liman olarak kullandığı düşünülüyor. Finike-Kaş karayolundan doğuya ayrılan 4 kilometrelik yol üzerinden Hoyran mevkiine ulaşıldıktan sonra, 10 dakikalık bir yürüyüşle Hayıtlı'daki kalıntılara varılabiliyor.

Likya Yazıtıyla Tarihlenen Kent

Istlada'nın tarihi, bölgede tespit edilen Likya yazıtlarına dayanarak MÖ 4. yüzyıl başlarına kadar uzanıyor. Kentin adı ve kronolojisi, bu yazıtlar sayesinde belirlenebilmiş durumda. Özellikle Hoyran Anıtı üzerinde Likya alfabesiyle kazınmış yazıt, kentin kimliğini ortaya koyan en önemli epigrafik belgelerden biri. Klasik Çağ'dan itibaren yerleşim gören kent, Likya Birliği içinde yönetimsel bir rol üstlenmiş. Ardından sırasıyla Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerinde de yaşam sürmüş. Kaya mezarlarının Klasik Çağ'a, lahitlerin ise Roma dönemine tarihlendirilmesi, bu uzun yerleşim sürecinin arkeolojik kanıtlarını sunuyor.

Hoyran Anıtı: Kayaya Oyulu Sanat

Kapaklı köyünde bulunan Hoyran Anıtı, Istlada'nın en görkemli yapısı ve arkeoloji dünyasında çok özel bir yere sahip. Ana kayanın yontularak ev tipi mezar haline getirildiği bu anıt, kabartmalarıyla dikkat çekiyor. Anıtın alınlığında mezar sahibi, eşi ve oğlu tasvir edilmiş. Frizde ise divan üzerine uzanmış mezar sahibi, askerler, oğlu, kızı, eşi ve kadınlardan oluşan bir grup yer alıyor. Bu sahneler, Likya toplumunun sosyal yapısını ve ölü kültünü anlamak açısından son derece değerli.

Hoyran Anıtı'nın akroterlerinde (biri kopuk durumda) dışa dönük sfenks tasvirleri bulunuyor. Sfenksler, Anadolu'da koruyucu semboller olarak mezar mimarisinde sıkça kullanılmış. Anıtın üzerindeki Likya yazıtı ise, mezar sahibinin kimliğini ve kentin tarihsel bağlamını aydınlatıyor. Yörenin doğal oluşumu olan kireçtaşından yontularak şekillendirilen bu yapı, hem mimari hem de sanatsal açıdan Likya uygarlığının ustalığını gözler önüne seriyor.

Akropoldeki Mimari Katmanlar

Istlada'nın akropolü, küçük ölçeğine rağmen dikkat çekici bir mimari organizasyona sahip. Akropolün doğu ve batı yönünde uzanan surlar, doğu uca yakın bir noktada kapı ile sonlanıyor. Kapının batısında, kontrol amaçlı bir yapı kalıntısı tespit edilmiş. Bu düzenleme, kentin savunma stratejisini ve giriş-çıkış denetimini gösteriyor.

Su ihtiyacı, akropol genelinde yer yer görülen sarnıçlar, kuyular ve kayaya açılmış kanalcıklar ile karşılanmış. Akdeniz ikliminin kurak yaz aylarında su yönetimi, Likya kentlerinin yaşamsal bir meselesi olmuş. Istlada'da bu sistemin izlerini görmek, antik mühendislik bilgisinin ne denli işlevsel olduğunu kanıtlıyor.

Kentin en belirgin özelliği ise mezar yapıları. Akropolün doğu ve kuzeyinde çok sayıda kaya mezarı, lahit ve stel şeklindeki tek blok mezarlar bulunuyor. Bu mezarlar, kentin nekropol alanının ne kadar zengin olduğunu gösteriyor. Lahitler ve mezarlar, yörenin kireçtaşından yapılmış ve zaman içinde doğal aşınmaya rağmen formlarını büyük ölçüde korumuş.

Güvercinli Mezar ve Stel Anıtı

Güvercinli Mezar, üzerindeki horoz, sfenks ve güvercin tasvirleri nedeniyle bu adı almış. MÖ 4. yüzyıla tarihlenen bu kaya mezarı, Likya sanatının sembolik dilini yansıtıyor. Horoz, yeniden doğuşu; sfenks, korumayı; güvercin ise ruhu simgeliyor. Bu ikonografik zenginlik, mezar sahibinin statüsünü ve inançlarını anlatıyor.

Bir diğer ilginç yapı ise stel tarzı mezar. Tek parça bloktan oluşan bu anıt, üzerinde ayakta duran bir savaşçı kabartması taşıyor. Savaşçı figürü, Likya toplumunda askeri sınıfın önemini ve kahramanlık idealini yansıtıyor. Bu tür tek blok mezar anıtları, Anadolu'da nadir görülen örnekler arasında.

UNESCO Yolunda Bir Miras

Istlada Antik Kenti, 2009 yılında "Likya Uygarlığı Antik Kentleri" kapsamında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne önerilmiş. Bu öneri, kentin evrensel değerini ve korunması gereken bir kültürel miras olduğunu tescil ediyor. Hoyran Anıtı'nın kabartmaları ve mimarisi, bu önerinin en güçlü dayanaklarından biri.

Kent, Kaş veya Demre'den özel araçla ya da günlük turlarla ulaşılabiliyor. Finike-Kaş karayolu üzerindeki Davazlar Köyü'nden gidilebilen Istlada, Kaş ilçesinden yaklaşık 20 dakikalık bir yolculuk mesafesinde. Ziyaret için gün ve saat kısıtlaması bulunmuyor; giriş ücretsiz. Antik kalıntıları keşfetmek, doğa yürüyüşü yapmak, fotoğrafçılık ve piknik için ideal bir alan.

Ziyaretçiler, Hoyran Anıtı ve çevresindeki kabartmaları inceleyebilir, akropoldeki surları, sarnıçları, lahitleri ve kaya mezarlarını gezebilir. Zirveden Gökkaya Koyu manzarasını seyretmek ve fotoğraf çekmek, deneyimi tamamlayan unsurlardır. Tarihi kalıntılarla çevrili patikalarda yürümek, hem arkeolojik keşif hem de doğayla iç içe bir deneyim sunuyor.

Kayaların Hafızasında Yaşayan Kent

Istlada, Likya'nın küçük ama etkileyici kentlerinden biri olarak, kayalara oyulmuş mezarları, kabartmalı anıtları ve stratejik konumuyla arkeoloji meraklılarını büyülüyor. Hoyran Anıtı'nın sfenksleri, Güvercinli Mezar'ın sembolleri ve stel anıtının savaşçı figürü, bu kentin sadece bir yerleşim değil, aynı zamanda bir sanat ve inanç merkezi olduğunu gösteriyor. Akdeniz'in maviliğine karşı yükselen bu antik kalıntılar, binlerce yıl önce burada yaşamış insanların hikâyelerini sessizce anlatmaya devam ediyor.