Antalya Istlada Antik Kenti: Kaş'ın Likya Mezar Sanatı Hazinesi

Antalya'nın Kaş ilçesine bağlı Demre sınırları içinde, Kapaklı Mahallesi'nin Hoyran ve Hayıtlı mevkilerinde yer alan Istlada Antik Kenti, Likya uygarlığının en etkileyici küçük boyutlu yerleşimlerinden biridir. Gökkaya Koyu ve çevresine bakan bir zirvede konumlanan bu antik yerleşim, etrafı surlarla çevrili ufak bir kale görünümündedir ve Akdeniz'in büyüleyici manzaralarıyla çevrili bir konumda ziyaretçilerini beklemektedir. Finike-Kaş karayolundan doğuya ayrılan 4 km'lik yol üzerinden Hoyran mevkiine ulaşılır; buradan 10 dakika güneye yürüyerek Hayıtlı mevkiindeki kalıntılara varılır. Kaş ilçesinden özel araçla yaklaşık 20 dakikalık bir yolculuk mesafesinde bulunan kent, Kaş veya Demre'den özel araçla veya günlük turlarla kolayca ziyaret edilebilir.

Likya Mezar Sanatının Başyapıtı: Hoyran Anıtı

Istlada Antik Kenti'nin en belirgin özelliği, şüphesiz mezar yapılarıdır. Kentin sanatsal kimliğini tanımlayan bu eserler arasında Hoyran Anıtı, arkeoloji dünyasında çok özel bir yere sahiptir. Kapaklı köyünde bulunan bu ev tipi mezar, ana kayanın ustalıkla yontularak mezar haline getirilmesiyle oluşturulmuştur. Yörenin doğal oluşumu olan kireçtaşından yapılan bu anıt, kabartmaları ve mimarisiyle Likya sanatının doruk noktalarından birini temsil eder.

Hoyran Anıtı'nın alınlığında mezar sahibi, eşi ve oğlunun tasvirleri yer alırken, frizde divan üzerine uzanmış mezar sahibi, askerler, oğlu, kızı, eşi ve kadınlardan oluşan bir grup tasvir edilmiştir. Bu kompozisyon, MÖ 4. yüzyıl Likya toplumunun sosyal yapısını ve aile ilişkilerini gözler önüne sererken, dönemin sanatsal anlayışını da yansıtmaktadır. Anıtın akroterlerinde dışa dönük sfenks tasvirleri mevcuttur; bunlardan biri kopuk durumdadır. Bu mitolojik figürler, ölüm sonrası yaşama dair inançları simgelerken, mezarın koruyucu unsurları olarak da işlev görmektedir.

Hoyran Anıtı üzerinde Likya alfabesi ile kazınmış yazıt bulunmaktadır. Bu yazıt, kentin adını ve tarihini belirlememize olanak sağlayan önemli epigrafik belgelerden biridir ve bölgedeki birçok Likya yazıtıyla birlikte değerlendirildiğinde, Istlada'nın MÖ 4. yüzyıl başlarına kadar uzanan tarihini ortaya koymaktadır.

Akropol ve Mimari Yapı Özellikleri

Istlada, ufak bir beyin oturduğu, stratejik konumu nedeniyle savunma amaçlı inşa edilmiş bir yerleşimdir. Akropolün doğu ve batı yönünde uzanan surlar, doğu uca yakın yerde bir kapı ile sonlanır. Kapının batısında kontrol amaçlı bir yapı kalıntısı, kentin güvenlik sisteminin ne denli düşünülmüş olduğunu göstermektedir. Bu mimari düzenleme, küçük boyutlu bir kentin bile savunma mimarisine verdiği önemi ortaya koymaktadır.

Kentin su ihtiyacı, yer yer görülen sarnıç, kuyular ve kayaya açılmış kanalcıklar ile karşılanmıştır. Bu su sistemi, Likya kentlerinin mühendislik bilgisini ve doğal kaynakları verimli kullanma becerisini yansıtan önemli bir mimari özelliktir. Gökkaya Koyu'nun kentin limanı olduğu düşünülmektedir; bu durum, Istlada'nın deniz ticaretine açık bir yerleşim olduğunu ve Akdeniz ticaret ağı içinde yer aldığını göstermektedir.

Mezar Çeşitliliği ve Sanatsal Zenginlik

Istlada'nın sanatsal zenginliği, farklı mezar tiplerinin bir arada bulunmasıyla daha da belirginleşir. Akropolün doğu ve kuzeyinde kaya mezarları, lahitler ve stel şeklindeki tek blok mezarlar bulunur. Bu çeşitlilik, kentin farklı dönemlerde ve farklı sosyal sınıflar tarafından kullanıldığını göstermektedir.

Kentin dikkat çeken mezar yapıları şunlardır:

• Güvercinli Mezar: Üzerindeki horoz, sfenks ve güvercin tasvirleri nedeniyle bu adla anılan, MÖ 4. yüzyıla tarihlenen bir kaya mezarıdır. Bu hayvan figürleri, Likya ikonografisinde sıklıkla karşılaşılan sembolik öğelerdir ve ölüm sonrası yaşam, ruh göçü ve koruma gibi kavramları temsil eder.
• Stel Tarzı Mezar: Tek parça bloktan oluşan, üzerinde ayakta duran savaşçı kabartmasının yer aldığı ilginç bir mezar anıtıdır. Bu tip mezarlar, ölen kişinin toplumsal statüsünü ve savaşçı kimliğini vurgulayan önemli sanat eserleridir.
• Lahitler:Roma dönemine tarihlenen lahitler, kentin Helenistik ve Roma dönemlerinde de yerleşim gördüğünü kanıtlayan mimari unsurlardır. Kaya mezarları Klasik Çağ'a (MÖ 4. yy) tarihlenirken, lahitler daha geç bir dönemi temsil etmektedir.

Tarihsel Gelişim ve Kültürel Önem

Istlada'nın tarihi, yazıtlara dayanarak MÖ 4. yüzyıl başlarına kadar uzanmaktadır. Kent, yönetimsel olarak Likya Birliği içinde yer almıştır ve bu birlik içindeki konumu, bölgesel siyasi yapılanmadaki yerini göstermektedir. Likya döneminden sonra sırasıyla Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerinde yerleşim görmüş olan Istlada, her dönemde farklı mimari ve sanatsal katmanlar kazanmıştır.

Kentin kültürel önemi, 2009 yılında "Likya Uygarlığı Antik Kentleri" kapsamında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'ne önerilmesiyle uluslararası düzeyde tanınmıştır. Bu öneri, Istlada'nın evrensel değerini ve korunması gereken bir kültürel miras olduğunu tescillemektedir. Hoyran Anıtı'nın kabartmaları ve mimarisi, bu tanınırlıkta başat rol oynamaktadır.

Istlada'da Sanat Tarihçisinin Gözünden Bir Keşif

Istlada Antik Kenti, ziyaret gün ve saat kısıtlaması olmaksızın her gün ziyarete açıktır ve giriş ücretsizdir. Bu erişilebilirlik, sanat ve tarih meraklılarının bu eşsiz Likya yerleşimini özgürce keşfetmelerine olanak tanımaktadır. Antik kalıntıları incelemek, doğa yürüyüşü yapmak, fotoğrafçılık ve piknik için son derece uygun olan bu alan, akademik araştırma kadar kişisel keşif için de ideal bir destinasyondur.

Ziyaretçiler, Hoyran Anıtı ve çevresindeki kabartmaları inceleyerek Likya sanatının inceliklerini gözlemleyebilir, akropoldeki surları, sarnıçları, lahitleri ve Güvercinli Mezar gibi kaya mezarlarını gezerek farklı dönemlerin mimari özelliklerini karşılaştırabilirler. Zirveden Gökkaya Koyu manzarasını seyretmek ve fotoğraf çekmek, tarihi kalıntılarla çevrili patikalarda doğa yürüyüşü yapmak ise bu deneyimi daha da zenginleştirir.

Istlada, Likya'nın küçük boyutlu kentleri arasında en etkileyici olanı olarak, mimari ve sanatsal değerleriyle Anadolu arkeolojisinin önemli duraklarından birini oluşturmaktadır. Kentin her köşesi, antik Likya toplumunun yaşam biçimini, sanat anlayışını ve ölüm sonrası yaşama dair inançlarını yansıtan birer belge niteliğindedir. Antalya'nın Kaş bölgesinde, Akdeniz'in masmavi sularına bakan bu antik yerleşim, geçmişle bugün arasında kurduğu köprüyle ziyaretçilerine unutulmaz bir kültürel yolculuk sunmaktadır.