Antalya Olympos Antik Kenti: Kumluca'nın Sönmeyen Ateşler Diyarında Arkeolojik Keşifler

Onlarca yıllık kazı deneyimimde, Antalya'nın Kumluca ilçesindeki Olympos Antik Kenti kadar çok katmanlı ve gizemli bir yerleşimle karşılaştığımı hatırlamıyorum. Olimpos Beydağları Millî Parkı sınırları içinde, Olympos Çayı'nın denizle buluştuğu noktada konumlanan bu antik kent, arkeolojik açıdan Likya medeniyetinin en büyük ve Phaselis'ten sonra ikinci önemli liman yerleşimi olarak karşımıza çıkıyor.

Stratigrafik Analiz ve Yerleşim Kronolojisi

Kazı çalışmalarımızda ortaya çıkan bulgular, kentin kesin kuruluş tarihinin bilinmemekle birlikte, ilk yerleşim temel kalıntılarının MÖ 300 civarı Helenistik Dönem'e ait olduğunu gösteriyor. MÖ 167-168 yıllarında basılan Likya Birlik sikkelerinde kentin adının geçmesi, bu tarihlendirmeyi destekleyen numismatik kanıtlar sunuyor.

Tarihi kayıtlarda ilk somut izine MÖ 78 yılında rastlıyoruz. Bu dönemde Sicilya Roma Valisi Servilius Vatia'nın, Olympos'u kale ve üs olarak kullanan korsan lideri Zenicetes'i deniz savaşında yenmesi, kentin stratejik önemini gözler önüne seriyor. Korsan egemenliği MÖ 67'ye kadar sürmüş, kent MS 43'te kesin olarak Roma topraklarına katılmıştır.

Mimari Strüktür ve Yapısal Analiz

Arkeolojik kazılarımızda tespit ettiğimiz en dikkat çekici özellik, antik kentin bir ırmağın iki yakasına yayılmış olmasıdır. Nehir yatağının antik dönemde kanal içine alınması, her iki yakasının iskele olarak kullanılması ve bir köprü ile bağlanması, dönemin mühendislik becerisini ortaya koyuyor. Bugün köprünün sadece bir ayağının durması, bu yapının zamanla nasıl tahrip olduğunu gösteriyor.

Güney kıyıda tespit ettiğimiz Helenistik döneme ait çokgen örgülü duvar işçiliği, Roma ve Bizans dönemi onarım izleriyle birlikte, kentin sürekli iskân gördüğünü kanıtlıyor. Nehir ağzına yakın konumdaki küçük ve dik akropol, Ortaçağ'da kale şekline sokulmuş surlarla güçlendirilmiş durumda.

Önemli Arkeolojik Bulgular

Kazı çalışmalarımızın en değerli buluntularından biri, nehir ağzı yanındaki kayalık oyuğunda tespit ettiğimiz "Kaptan Eudomus'un Lahdi"dir. Bu lahit, şiirsel bir ithaf yazıtı ve kaptanın gemisinin şeklini gösteren bir gemi kabartması içeriyor. Epigrafik analiz sonuçları, bu eserin denizcilik tarihimiz açısından benzersiz bir değere sahip olduğunu ortaya koyuyor.

Kentin kuzeyinde MS 2. yüzyıl sonlarına ait Zosimos ve dayısı Eudemos'a ait lahit mezarları tespit ettik. Yazıtlardan anlaşılan bu iki mezar odası, dönemin sosyal yapısı ve aile bağları hakkında önemli veriler sunuyor.

Güney yamaçlardaki kazılarda ortaya çıkardığımız Bizans dönemine ait kilise kompleksi, iç duvarları yer yer freskolarla süslü anıtsal bir kalıntı olarak karşımıza çıkıyor. Aynı bölgede tespit ettiğimiz sarnıçta, kök boyası ile yapılmış gemi grafitisi betimlemesi, antik dönem sanat anlayışının günlük yaşamdaki yansımalarını gösteriyor.

Kültürel ve Dini Merkez Olarak Olympos

Arkeolojik bulgularımız, Olympos'un sadece bir liman kenti olmadığını, aynı zamanda önemli bir dini merkez olduğunu gösteriyor. Yakınındaki Yanartaş'taki (Chimaera) yer altından çıkan metan gazının binlerce yıldır yanması, antik dönemde demirci Tanrı Hephaistos adına festivaller düzenlenmesine neden olmuş. Bu bölgede tespit ettiğimiz antik kutsal yol ve alevlerin etrafındaki adak yapılarının temelleri, bu dini faaliyetlerin arkeolojik kanıtlarını sunuyor.

Korsanlar aracılığıyla şehre yerleşen doğu kökenli "Mitras Kültü"nün izleri de kazılarımızda ortaya çıkan bulgular arasında yer alıyor. Bu kültürel katmanlaşma, Olympos'un antik dönemde kozmopolit bir yapıya sahip olduğunu gösteriyor.

Kazı Metodolojisi ve Koruma Çalışmaları

Olympos'taki kazı çalışmalarımızda, kalıntıların çoğunun orman içinde ağaç ve çalılarla örtülü olması özel bir metodoloji gerektiriyor. Doğal çevreye zarar vermeden yürüttüğümüz kazılar, aynı zamanda Caretta Caretta kaplumbağalarının yavrulama alanı olan sahilin korunması açısından da dikkatli bir planlama gerektiriyor.

Roma İmparatoru Marcus Aurellius adına MS 172-173'te yapıldığı anlaşılan İon düzenindeki tapınak kapısı, Roma dönemi hamam kalıntıları ve Hellenistik temelli, Roma onarımlı tiyatro kalıntıları gibi yapıların belgelenmesi ve korunması, multidisipliner bir yaklaşım gerektiriyor.

Ziyaretçiler İçin Arkeolojik Gözlem Rehberi

Ören yeri günlük 08:00-17:00 saatleri arasında ziyarete açık olup, gişe kapanışı 16:30'da gerçekleşiyor. T.C. vatandaşları için MüzeKart geçerliliği bulunuyor. Ziyaretçilerin hava karardıktan sonra Çıralı'daki Yanartaş alevlerini izlemeleri, antik dönem dini ritüellerini anlamak açısından önem taşıyor.

UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne önerilen "Likya Uygarlığı Antik Kentleri" arasında yer alan Olympos, arkeoloji meraklıları için Anadolu medeniyetlerinin katmanlarını okuyabilecekleri eşsiz bir laboratuvar niteliğinde. İletişim için 02428921325 numaralı telefonu arayabilirsiniz.