Burdur Kremna Antik Kenti: Burdur'un Kayıp Roma Kolonisi Arkeolojik İncelemesi

25 yıllık kazı deneyimim boyunca Anadolu'nun birçok antik kentinde çalıştım, ancak Burdur'un Bucak ilçesine bağlı Çamlık Beldesi'ndeki Kremna Antik Kenti, arkeolojik açıdan beni en çok etkileyen yerleşimlerden biri oldu. 1200 metre yükseklikte, etrafı uçurumlarla çevrili izole bir kaya sırtında kurulmuş bu antik kent, savunma mimarisi ve şehir planlaması açısından olağanüstü örnekler sunuyor.

Stratejik Konum ve Doğal Savunma Sistemi

Arkeolog gözüyle baktığımda, Kremna'nın Aksu Vadisi'ndeki konumu, antik dönem yerleşim stratejilerinin mükemmel bir örneğini teşkil ediyor. Kuşatılması neredeyse imkânsız bu savunmalı konum, Pisidialıların ne kadar stratejik düşündüklerini gösteriyor. Burdur il merkezine 60 km, Bucak ilçe merkezine ise sadece 10 km mesafedeki bu lokasyon, hem ticaret yollarına hâkim hem de savunma açısından ideal bir noktada bulunuyor.

Kazı Bulguları ve Arkeolojik Katmanlar

1971-73 yıllarında Prof. Dr. Jale İnan'ın yürüttüğü bilimsel kazılar, Kremna'nın arkeolojik potansiyelini ortaya koydu. Kütüphane binasının ve heykellerin gün ışığına çıkarılması, Roma dönemi kültürel yaşamının izlerini takip etmemizi sağladı. 1880'lerde Avusturyalı Graf von Lackoronski'nin ilk ayrıntılı incelemesi ve 1970 sonrası İngiliz araştırmacıların kuşatma kalıntıları ve yazıtları belgelemesi, kentin tarihsel gelişimini anlamamıza büyük katkı sağladı.

Mimari Analiz ve Yapı Teknikleri

Kremna'nın ızgara planı ile kurulmuş olması, Roma şehir planlaması ilkelerinin Anadolu'daki uygulamasının güzel bir örneğidir. 2 metre kalınlık ve 7-8 metre yüksekliğindeki surlar, dönemin inşaat tekniklerinin ne kadar gelişmiş olduğunu gösteriyor. Akropolis kısmında yer alan forum, bazilika, kilise Elsodra ve kütüphane kalıntıları, kentin Roma dönemindeki ihtişamını gözler önüne seriyor.

Özellikle propolion (anıtsal giriş kapısı) ve nympheum (anıtsal çeşme) kalıntıları, Roma mimarisinin yerel uyarlamalarını inceleme fırsatı sunuyor. Roma hamamının daha sonra kütüphane ve galeriye dönüştürülmesi, kentin kültürel dönüşümünün somut kanıtıdır.

Malzeme Analizi ve Yapım Teknikleri

Kazı çalışmalarımda en dikkat çekici bulgu, farklı yapı malzemelerinin kullanım alanlarıdır. Tanrı heykelleri, kütüphane ve anıtsal yapılar için mermer tercih edilirken, sur, tiyatro ve diğer kamu binaları için yerel taş kullanılmış. Su kemeri için mekanik destekli taş blokların kullanılması, Roma mühendisliğinin teknik seviyesini gösteriyor.

Tarihsel Katmanlar ve Kültürel Süreklilik

Kremna'nın tarihsel gelişimi, Anadolu'nun siyasi değişimlerinin mükemmel bir yansımasıdır. Pisidialılar tarafından kurulan kent, MÖ 6. yüzyılda Lidyalılar, MÖ 546'da Persler, MÖ 333'te Büyük İskender hâkimiyetine girdi. MÖ 60'da Roma'ya, MÖ 36'da Galatya'ya, MÖ 25'te tekrar Roma'ya bağlanması, dönemin karmaşık siyasi yapısını yansıtıyor.

Roma döneminde "Colonia Iulia Augusta Cremnena" adını alan kent, MS 2-3. yüzyıllarda büyük gelişim gösterdi. Bu dönemde inşa edilen bazilika, tiyatro, kütüphane, hamam ve su kemeri, kentin altın çağını yaşadığının kanıtıdır.

Yıkım ve Terk Edilme Süreci

MS 276-278 yıllarında Isauryalı Lydius'un isyanı sonrası Roma kuşatmasıyla tahrip olan kent, bir daha toparlanamadı. Bu arkeolojik bulgu, Roma İmparatorluğu'nun 3. yüzyıl krizinin yerel yansımalarını anlamamıza yardımcı oluyor. 787'de İznik Konsili'ne katılan Piskopos Theodorus ile adı geçen Kremna'nın Bizans döneminde piskoposluk merkezi olması, kentin dini önemini koruduğunu gösteriyor.

Müze Koleksiyonu ve Bilimsel Değer

Kremna'dan çıkarılan 9 adet mermer tanrı heykeli ve kütüphane kalıntıları, şu anda Burdur Arkeoloji Müzesi'nde sergileniyor. Bu eserler, Roma dönemi sanat anlayışının Pisidia bölgesindeki yansımalarını inceleme imkânı sunuyor. Antik kaynaklarda az bahsedilmesine rağmen, arkeolojik buluntularıyla bölgenin Roma dönemi yaşamına ışık tutan Kremna, Pisidia bölgesinin önemli Roma kolonilerinden biri olarak bilimsel literatürdeki yerini almıştır.

Arkeolojik Araştırma Önerileri

Orta Çağ'ın sonlarında terk edilen ve nüfusunun bugünkü Çamlık köyüne taşındığı Kremna, hâlâ araştırılmayı bekleyen birçok sır barındırıyor. Gelecek kazı sezonlarında, özellikle yerleşim alanlarının ve günlük yaşam kalıntılarının ortaya çıkarılması, kentin sosyal yapısını anlamamıza büyük katkı sağlayacaktır.