Isparta Anabura Antik Kenti: Isparta'nın Kızılkale Dağı'ndaki Antik Pisidya Yerleşimi

Onlarca yıllık kazı deneyimimde, Anadolu'nun dağlık bölgelerindeki antik kentler her zaman özel bir yere sahip olmuştur. Isparta'nın Şarkikaraağaç ilçesine bağlı Salur Köyü'ndeki Enevre Mevkii'nde yer alan Anabura Antik Kenti de bu özel yerleşimlerden biridir. Kızılkale Dağı üzerindeki dağlık arazide kurulmuş olan bu antik kent, hem coğrafi konumu hem de tarihsel önemiyle arkeoloji camiasının dikkatini çekmektedir.

Stratigrafik Analiz ve Dönemsel İskân

Arkeolojik stratigrafi açısından Anabura, Hellenistik dönemden başlayarak Roma ve Bizans dönemlerine kadar kesintisiz bir iskân tablosu sunmaktadır. Bu uzun dönemli yerleşim sürekliliği, bir arkeoloğun gözünde kentin stratejik önemini ve yaşam koşullarının uygunluğunu göstermektedir. Dik yamaç üzerindeki yerleşim izleri, kazı metodolojisi açısından oldukça zorlu bir çalışma alanı oluşturmakla birlikte, dönemsel katmanların net bir şekilde takip edilebilmesine olanak sağlamaktadır.

Hellenistik dönemden itibaren görülen iskân izleri, kentin Büyük İskender'in fetihleri sonrasında kurulan Helenistik krallıklar döneminde önem kazandığını göstermektedir. Bu dönemsel analiz, seramik buluntularının tipolojik değerlendirmesi ve yapı kalıntılarının mimari özellikleri ile desteklenmektedir.

Roma Dönemi Mimari Kalıntıları ve Yapı Teknikleri

Roma döneminde inşa edilen kale yapısı, günümüzde ne yazık ki tamamen tahrip olmuş durumda bulunmaktadır. Ancak bir kazı başkanı olarak, bu tahribatın bile bize önemli bilgiler sunduğunu belirtmeliyim. Duvarlarda kullanılan devşirme taş malzeme, Roma döneminin karakteristik yapı tekniklerinden birini yansıtmaktadır. Devşirme malzeme kullanımı, hem ekonomik hem de pratik nedenlerle tercih edilen bir yöntemdi ve kentin önceki dönemlerden kalma yapı elemanlarının yeniden değerlendirildiğini göstermektedir.

Bu yapı malzemesi analizi, arkeometrik çalışmalar için önemli veriler sunmaktadır. Taş malzemenin petrografik analizi, yerel kaynak kullanımı hakkında bilgi verirken, devşirme elemanların stilistik özellikleri ise kentin erken dönem mimari geleneği hakkında ipuçları sağlamaktadır.

Pisidya Bölgesi İçindeki Konumu ve Strabon'un Tanıklığı

Anabura'nın antik kaynaklardaki yeri, epigrafik çalışmalarımızda önemli bir referans noktasıdır. Strabon'un coğrafya eserinde Pisidya şehirleri arasında adının geçmesi, kentin antik dönemdeki önemini belgeleyen en güvenilir kaynaklardan biridir. Bu antik kaynak, kentin sadece yerel değil, bölgesel ölçekte de tanınan bir yerleşim merkezi olduğunu göstermektedir.

Pisidya bölgesi, Anadolu'nun güneybatısında yer alan ve zorlu coğrafi koşullara sahip bir bölgedir. Bu bölgedeki antik kentlerin ortak özelliği, savunma amaçlı yüksek ve dik yamaçlara kurulmuş olmalarıdır. Anabura da bu genel karakteristiği paylaşmakta ve bölgenin tipik yerleşim modelini yansıtmaktadır.

Arkeolojik Koruma ve Belgeleme Sorunları

Sahada karşılaştığımız en büyük sorunlardan biri, kalıntıların mevcut durumudur. Kale yapısının tamamen tahrip olmuş olması, koruma teknikleri açısından ciddi bir kayıp anlamına gelmektedir. Ancak dik yamaç üzerindeki yerleşim izleri, hâlâ bilimsel çalışmalar için önemli potansiyel barındırmaktadır.

Bu tür dağlık alanlardaki kazı çalışmaları, özel metodolojik yaklaşımlar gerektirmektedir. Eğimli arazi koşulları, standart kazı grid sisteminin uygulanmasını zorlaştırırken, toprak kayması riski nedeniyle özel güvenlik önlemleri almak gerekmektedir. Bununla birlikte, bu zorlu koşullar aynı zamanda kalıntıların daha iyi korunmasına da katkıda bulunmuş olabilir.

Bölgesel Kültürel Miras Değeri

Isparta ve çevresinin Osmanlı öncesi dönemde önemli bir yerleşim merkezi olması, bölgenin tarihsel sürekliliğini gösteren önemli bir bulgudur. Bu süreklilik, arkeolojik katmanların zenginliği açısından büyük önem taşımaktadır. Her dönemin kendine özgü materyal kültür kalıntıları, bölgenin kültürel gelişimini takip etmemize olanak sağlamaktadır.

Anabura'nın Pisidia şehirlerinden biri olarak kültürel mirasın önemli bir parçası olması, sadece yerel değil, Anadolu arkeolojisi açısından da değerlidir. Bu kentlerin her biri, antik dönem Anadolu'sunun karmaşık siyasi ve kültürel yapısını anlamamıza katkıda bulunmaktadır.

Gelecekteki Araştırma Potansiyeli

Günümüzde kalıntılarıyla turizm ve arkeoloji açısından dikkat çeken Anabura, gelecekteki sistematik kazı çalışmaları için büyük potansiyel barındırmaktadır. Özellikle dik yamaç üzerindeki yerleşim izlerinin detaylı belgelenmesi, kentin urban planlaması hakkında önemli bilgiler sağlayabilir.

Seramik analizi, sikke buluntuları ve olası yazıt keşifleri, kentin ticari ilişkileri ve idari yapısı hakkında yeni veriler sunabilir. Ayrıca, devşirme malzeme kullanımının detaylı incelenmesi, kentin erken dönem mimari geleneği hakkında daha fazla bilgi edinmemize yardımcı olacaktır.

Anabura Antik Kenti, Anadolu'nun zengin arkeolojik mirasının korunması ve gelecek nesillere aktarılması gereken değerli kalıntılarından biridir. Kızılkale Dağı'nın zorlu coğrafyasında ayakta kalmayı başaran bu antik yerleşim, hem bilimsel araştırmalar hem de kültürel turizm açısından önemli fırsatlar sunmaktadır.