Isparta Aya Georgios Kilisesi: Eğirdir'in 18. Yüzyıl Rum Mimarisi Hazinesi

Sanat tarihçisi olarak yıllardır Anadolu'nun çok kültürlü mirasını incelerken, Isparta'nın Eğirdir ilçesine bağlı Barla Kasabası'ndaki Aya Georgios Kilisesi, 18. yüzyıl Rum kilise mimarisinin en özgün örneklerinden biri olarak karşımıza çıkıyor. Rum Mahallesi'nde yer alan bu yapı, sadece mimari değerleriyle değil, aynı zamanda Anadolu'daki çok kültürlü yaşamın somut bir belgesi olarak da büyük önem taşımaktadır.

Mimari Kompozisyon ve Plan Özellikleri

Aya Georgios Kilisesi'nin mimari planlaması, 18. yüzyıl Ortodoks kilise mimarisinin klasik özelliklerini yansıtmaktadır. Dikdörtgen planlı yapının üç nefli düzeni, Bizans geleneğinden gelen bazilikal plan şemasının yerel yorumunu sergiler. Doğuda yer alan apsis, liturgik işlevselliğin yanı sıra mimari kompozisyonun odak noktasını oluşturur. Yanlarda konumlandırılan nişler ise hem yapısal hem de estetik açıdan önemli roller üstlenir.

Güneyde bulunan narteks, kiliseye giriş öncesi hazırlık alanı olarak işlev görürken, doğudaki yuvarlak kemerli pencere ve niş düzenlemesi, yapının iç mekânına doğal ışığın kontrolü altında girmesini sağlar. Bu mimari çözüm, hem pratik hem de sembolik anlamlar taşır - ışığın doğudan gelmesi, Hristiyan ikonografisinde İsa'nın 'dünyanın ışığı' olması kavramıyla doğrudan bağlantılıdır.

Yapı Malzemesi ve Teknik Analiz

Kilisede kullanılan yapı malzemeleri, dönemin yerel imkânları ve ustalarının becerilerini yansıtmaktadır. Moloz taş ve harç duvarlar, yapının temel strüktürünü oluştururken, ahşap sütunlar ve bağdadi tekniğiyle yapılmış kemerler, 18. yüzyıl Anadolu yapı sanatının karakteristik özelliklerini sergiler.

Bağdadi tekniği, ahşap çıtaların üzerine sıva uygulanması yöntemidir ve bu kilisede kemerler için kullanılmıştır. Üzerindeki alçı kaplamalar, hem koruyucu hem de dekoratif işlev görür. Bu teknik seçim, hem ekonomik hem de estetik kaygıların bir sonucudur - ahşap malzemenin bol olduğu bölgede pratik bir çözüm sunarken, alçı süslemeler için de uygun zemin hazırlar.

Sanat Eserleri ve Dekoratif Program

Aya Georgios Kilisesi'nin en dikkat çekici sanat tarihi değeri, barok ve rokoko üsluplu süslemelerinde yatmaktadır. Alçıdan yapılmış akanthus yaprakları, 18. yüzyılda Avrupa'dan Osmanlı topraklarına yayılan barok sanat akımının yerel yorumunu temsil eder. Akanthus yaprağı motifi, antik dönemden beri Batı sanatında kullanılan klasik bir element olup, burada Hristiyan sembolizmiyle birleşerek özgün bir karakter kazanır.

İç sıva üzerindeki freskler, Ortodoks ikonografi geleneğinin izlerini taşır. Ne yazık ki zamanla aşınmış olan bu freskler, dönemin resim sanatı hakkında değerli ipuçları sunmaktadır. Apsis ve nişlerdeki dekoratif süsleme izleri, yapının özgün dekorasyon programının zenginliğini göstermektedir.

Tarihsel Bağlam ve Kültürel Kimlik

Kilise, Lozan Mübadelesi öncesinde Barla'da yaşayan Rum cemaatine hizmet etmiştir. Bu durum, yapının sadece mimari bir eser değil, aynı zamanda sosyal ve kültürel tarihin de bir parçası olduğunu gösterir. Barla'daki Rum-Türk birlikte yaşamının önemli bir dini yapısı olarak, çok kültürlü Anadolu mozaiğinin somut bir belgesidir.

Rum cemaatinin kültürel ve dini mirasını yansıtan kilise, bölgedeki çok kültürlü tarihi belgeleyen bir anıt niteliği taşımaktadır. Bu özelliği, yapıyı sadece mimari açıdan değil, kültürel miras yönetimi perspektifinden de son derece değerli kılmaktadır.

Restorasyon Süreci ve Koruma Çalışmaları

1993 yılında restorasyon programına alınan kilise, 1999'da kısmi onarım görmüştür. Bu müdahaleler, yapının korunması açısından kritik önem taşımaktadır. Restorasyon sürecinde, özgün malzeme ve tekniklerin korunması, sanat tarihi açısından büyük önem arz eder.

Kültürel miras yönetimi perspektifinden bakıldığında, bu tür yapıların korunması sadece fiziksel bir müdahale değil, aynı zamanda belgeleme, araştırma ve sürdürülebilir koruma stratejilerinin geliştirilmesini de gerektirir.

Sonuç: Sanat Tarihi Değeri

Aya Georgios Kilisesi, 18. yüzyıl Anadolu kilise mimarisinin özgün bir örneği olarak, barok-rokoko süsleme sanatının yerel yorumlarını sergiler. Yapının mimari özellikleri, kullanılan malzemeler ve dekoratif programı, dönemin sanat anlayışını ve teknik becerilerini yansıtırken, kültürel kimliği de Anadolu'nun çok sesli tarihine ışık tutar.

Bu kilise, sadece Rum mimarisinin bir örneği değil, aynı zamanda farklı kültürlerin bir arada yaşadığı Anadolu coğrafyasının sanat tarihindeki yerini gösteren önemli bir belgedir. Gelecek nesillere aktarılması gereken bu miras, hem mimari hem de kültürel açıdan korunmaya değer bir hazinedir.