Isparta Aya Georgios Kilisesi: Eğirdir'in Osmanlı Dönemi Rum Mirasının Tarihsel Analizi

Isparta'nın Eğirdir ilçesine bağlı Barla Kasabası'nda yer alan Aya Georgios Kilisesi, 18. yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu'nun çok dinli ve çok etnikli toplum yapısının somut bir yansımasıdır. Rum Mahallesi'nde konumlanan bu dini yapı, tarihçi gözüyle incelendiğinde, Osmanlı millet sisteminin yerel düzeydeki işleyişini ve farklı dini cemaatlerin imparatorluk bünyesindeki konumunu anlamamıza önemli katkılar sunar.

18. Yüzyıl Bağlamında İnşa Süreci

Aya Georgios Kilisesi'nin 18. yüzyılda inşa edilmesi, bu dönemin Osmanlı İmparatorluğu'ndaki sosyal ve dini dinamikleri açısından dikkat çekicidir. 18. yüzyıl, imparatorlukta Lale Devri sonrası yaşanan toplumsal değişimlerin ve yerel cemaatlerin dini yapılarını güçlendirme eğilimlerinin gözlemlendiği bir dönemdir. Bu tarihsel bağlamda, Barla'daki Rum cemaatinin kilise inşa etmesi, yerel düzeyde dini özerkliğin ve cemaat kimliğinin korunmasına yönelik bir girişim olarak değerlendirilebilir.

Kilise, Lozan Mübadelesi öncesinde Barla'da yaşayan Rum cemaatine hizmet etmiştir. Bu durum, 1923 yılına kadar bölgede süregelen çok kültürlü yaşam biçiminin ve farklı etnik-dini grupların bir arada yaşama deneyiminin tarihsel kanıtı niteliğindedir. Lozan Mübadelesi'nin gerçekleşmesiyle birlikte, kilise asıl işlevini yitirmiş ve bölgedeki Rum varlığının son dönemini simgeleyen bir anıt haline gelmiştir.

Mimari Özellikler ve Dönemsel Analiz

Yapının mimari özellikleri, 18. yüzyıl Osmanlı dönemi kilise mimarisinin karakteristik özelliklerini yansıtmaktadır. Dikdörtgen planlı ve üç nefli tasarımı, Bizans kilise geleneğinin Osmanlı dönemindeki devamını göstermektedir. Doğuda yer alan apsis ve yanlardaki nişler, geleneksel Ortodoks kilise mimarisinin temel unsurlarını oluştururken, güneyde bulunan narteks ve doğudaki yuvarlak kemerli pencere ile niş, yapının liturgik işlevselliğini destekleyen mimari çözümlerdir.

Ahşap sütunlar ve kemerlerin bağdadi tahtalarla yapılması, üzerinin alçı ile kaplanması, dönemin yerel inşaat tekniklerini ve malzeme kullanımını yansıtmaktadır. Bu teknik seçimler, hem ekonomik koşulları hem de yerel usta geleneğini göstermesi açısından tarihsel değer taşımaktadır.

Yapı Malzemesi ve Sanat Eserleri Analizi

Moloz taş ve harç duvarlar, 18. yüzyıl Anadolu'sunda yaygın olarak kullanılan inşaat tekniklerinin bir örneğidir. Ahşap sütunlar ve bağdadi kemerler, dönemin ekonomik koşulları ve yerel malzeme imkanları çerçevesinde şekillenen tercihlerdir. Alçı sıva üzerindeki barok ve rokoko üsluplu süslemeler ise, 18. yüzyılda Osmanlı sanatında gözlemlenen Batı etkilerinin yerel dini mimarideki yansımalarını göstermektedir.

Barok ve rokoko üsluplu alçıdan yapılmış akanthus yaprakları, dönemin sanat anlayışındaki değişimi ve Batı sanatından etkilenmeyi belgeleyen önemli verilerdir. İç sıva üzerindeki freskler ve apsis ile nişlerdeki dekoratif süsleme izleri, Ortodoks ikonografi geleneğinin yerel uygulamalarını yansıtmaktadır.

Kültürel Önem ve Tarihsel Miras

Aya Georgios Kilisesi, Barla'daki Rum-Türk birlikte yaşamının önemli bir dini yapısı olarak, Osmanlı millet sisteminin yerel düzeydeki başarılı uygulamalarından birini temsil etmektedir. Bu yapı, farklı dini ve etnik grupların aynı coğrafyada barış içinde yaşadığı bir dönemin somut kanıtıdır.

Rum cemaatinin kültürel ve dini mirasını yansıtan kilise, aynı zamanda bölgedeki çok kültürlü tarihi belgeleyen bir anıt niteliğindedir. 1923 sonrasında yaşanan nüfus mübadelesi ile birlikte, bu tür yapılar kaybolmakta olan bir kültürel mirasın son temsilcileri haline gelmiştir.

Restorasyon Çalışmaları ve Koruma Politikaları

1993 yılında restorasyon programına alınması ve 1999'da kısmi onarım yapılması, Türkiye Cumhuriyeti'nin kültürel miras koruma politikalarındaki gelişmeleri yansıtmaktadır. Bu müdahaleler, farklı kültürel mirasların korunmasına yönelik devlet politikalarının somut uygulamaları olarak değerlendirilebilir.

Restorasyon çalışmaları, yapının özgün mimari özelliklerinin korunması ve gelecek nesillere aktarılması açısından kritik öneme sahiptir. Bu tür koruma çalışmaları, çok kültürlü tarihsel mirasın sürdürülebilirliği için gerekli olan sistematik yaklaşımın bir parçasıdır.

Sonuç

Isparta Eğirdir Barla Kasabası'ndaki Aya Georgios Kilisesi, 18. yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu'nun çok dinli toplum yapısının ve yerel cemaatlerin dini yaşamlarının tarihsel bir belgesi niteliğindedir. Yapının mimari özellikleri, sanat eserleri ve kültürel önemi, Osmanlı millet sisteminin başarılı uygulamalarını ve farklı etnik-dini grupların bir arada yaşama deneyimlerini anlamamıza katkı sağlamaktadır. Günümüzde gerçekleştirilen koruma çalışmaları ise, bu değerli mirasın gelecek nesillere aktarılması açısından büyük önem taşımaktadır.