Kahramanmaraş Hatuniye Camii: Osmanlı Döneminin Siyasi ve Sosyal Tarihine Işık Tutan Mimari Miras

Osmanlı ve Cumhuriyet tarihi uzmanı olarak, Kahramanmaraş'ın Kurtuluş Mahallesi'nde yer alan Hatuniye Camii'ni incelediğimde, bu yapının XV. yüzyıl Osmanlı siyasi tarihinin kritik bir dönemini yansıttığını görüyorum. Bu cami, sadece bir ibadet mekânı değil, aynı zamanda Osmanlı İmparatorluğu'nun Anadolu'daki güç dengeleri ve hanedanlık politikalarının somut bir kanıtıdır.

XV. Yüzyıl Osmanlı Siyasi Tarihindeki Konumu

Hatuniye Camii'nin XV. yüzyılda Yavuz Sultan Selim adına yaptırılmış olması, Osmanlı hanedanlık tarihinin önemli bir kesitini ortaya koyar. Kaynaklarda yer alan bilgiye göre, caminin Dulkadirli Beyi'nin kızı ve Yavuz Sultan Selim'in annesi tarafından yaptırıldığı rivayet edilmektedir. Bu bilgi, Osmanlı İmparatorluğu'nun Anadolu beyliklerini sisteme entegre etme politikasının somut bir örneğini sunar.

Dulkadirli Beyliği ile Osmanlı hanedanı arasındaki evlilik bağları, XV. yüzyıl Osmanlı diplomasisinin karakteristik özelliklerinden biriydi. Bu tür evlilik ittifakları, sadece siyasi birliktelik sağlamakla kalmaz, aynı zamanda yerel güçlerin Osmanlı sistemine entegrasyonunu da kolaylaştırırdı. Hatuniye Camii'nin inşası, bu entegrasyon sürecinin mimari bir yansıması olarak değerlendirilebilir.

Mimari Özelliklerin Tarihsel Analizi

Caminin kesme taştan yapılmış olması ve ana mekân ile son cemaat yerinin ahşap çatılı olması, XV. yüzyıl Osmanlı mimarisinin geçiş dönemini yansıtır. Son cemaat yerinin solunda yer alan sivri tonoz örtülü, dikdörtgen planlı türbe, Osmanlı döneminde yaygın olan türbe-cami kompleksi geleneğinin bir örneğidir. Türbeye birkaç basamakla inilen yalın kapının varlığı, dönemin mimari anlayışındaki işlevsellik ve sadelik prensiplerini gösterir.

Bu mimari düzenleme, Osmanlı sosyal tarihinin önemli bir boyutunu da ortaya koyar. Cami-türbe komplekslerinin inşası, sadece dini bir işlev taşımaz; aynı zamanda baninin toplumsal statüsünü ve siyasi gücünü de simgelerdi.

XIX. Yüzyıl Onarımları ve Osmanlı Modernleşmesi

Avlu giriş kapısındaki yazıta göre, cami XIX. yüzyıl başlarında onarım görmüştür. Bu onarım, Osmanlı İmparatorluğu'nun XIX. yüzyıldaki modernleşme sürecinin yerel yansımalarından biri olarak değerlendirilebilir. Bu dönemde, imparatorluk genelinde tarihi yapıların restore edilmesi ve korunması yönünde sistematik çabalar başlamıştı.

XIX. yüzyıl başlarındaki bu onarım, aynı zamanda Osmanlı toplumunun geçmişiyle kurduğu bağın da bir göstergesidir. Tarihi yapıların korunması ve onarılması, toplumsal hafızanın sürdürülmesi açısından kritik önem taşıyordu.

Tarihsel Süreklilik ve Kesintiler

Orijinal yapısından günümüze sadece minaresinin ulaşabilmiş olması, Osmanlı mimari mirasının karşılaştığı zorluklara dair önemli veriler sunar. Bu durum, tarihi yapıların zaman içindeki dönüşümlerini ve korunma sorunlarını anlamamız açısından kritik bir örnektir.

6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinde caminin ağır hasar alması, Türkiye Cumhuriyeti döneminde tarihi mirasın karşılaştığı doğal afet risklerini gözler önüne serer. Bu durum, Cumhuriyet döneminin kültürel miras koruma politikalarının önemini bir kez daha vurgular.

Sonuç: Tarihsel Mirasın Analitik Değerlendirmesi

Hatuniye Camii, XV. yüzyıldan günümüze uzanan tarihsel süreçte, Osmanlı siyasi tarihinin, sosyal yapısının ve mimari geleneğinin önemli bir tanığıdır. Dulkadirli-Osmanlı ittifakından XIX. yüzyıl modernleşme sürecine, oradan da günümüz koruma sorunlarına kadar uzanan bu tarihsel süreklilik, Türk tarihinin farklı dönemlerini anlamamız açısından değerli veriler sunar.

Bu yapının analizi, Osmanlı İmparatorluğu'nun yerel güçlerle kurduğu ilişkilerin, hanedanlık politikalarının ve mimari geleneğinin anlaşılması açısından kritik önem taşır. Aynı zamanda, Cumhuriyet döneminde tarihi mirasın korunması konusundaki zorlukları da gözler önüne serer.