Mersin Dana Adası: Silifke'nin Antik Denizcilik Merkezi ve Bizans Kalıntıları

Mersin'in Silifke ilçesi kıyılarında yer alan Dana Adası (antik adıyla Pityussa), tarihçi gözüyle incelendiğinde Akdeniz'in en önemli stratejik noktalarından biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Kıbrıs'a 85 km mesafedeki bu ada, jeostratejik konumu nedeniyle Anadolu ile Kıbrıs ve Doğu Akdeniz coğrafyası arasında prehistorik ve protohistorik çağlarda köprü işlevi görmüştür.

Kronolojik Gelişim ve Tarihsel Süreklilik

Dana Adası'nın tarihsel gelişimi, Arkaik Çağ'dan Bizans Dönemi'ne kadar uzanan geniş bir zaman dilimini kapsamaktadır. MÖ 12. yüzyılda antik Deniz Kavimlerinden Denyenlerin (Danuna) yaşadığı sanılan bu bölge, tarihsel kaynaklarda ilk kez Babil kralı Neriglissar'ın Kilikya fethi sırasında karşımıza çıkmaktadır. Neriglissar'ın 6.000 askeri için geçici askeri üs olarak kullandığı ada, bu dönemde askeri stratejik önemini ortaya koymaktadır.

Aphrodisias ile birlikte kurulan kent, Roma Dönemi'nde bağımsız kent Pityussa statüsü kazanmıştır. Bu dönemde kentin Kıbrıs, Mısır, Aphrodisias, Komardias, Holmi ve Seleukeia ile yakın ticari ilişkileri bulunmaktaydı. Ancak dikkat çekici bir şekilde, Roma Dönemi'nde yerleşim yeri olarak önemini kaybetmiş ve bu döneme ait kesin yapı kalıntısı tespit edilememiştir.

Bizans Dönemi'nde Yeniden Canlanma

Tarihsel süreklilik açısından en önemli gelişme, Erken Bizans Dönemi'nde yaşanan yoğun yerleşimdir. Bu dönem, adanın ikinci altın çağını temsil etmektedir. 1972'de L. Budde tarafından kazılarak ortaya çıkarılan Bizans Dönemi bazilikal planlı St. Panteleon Kilisesi kalıntısı, bu dönemin en önemli mimari mirasıdır. Kilisenin mozaikli tabanında yer alan bitkisel, geometrik ve hayvan motifleri arasındaki kitabeler, dönemin sanat anlayışını ve kültürel zenginliğini yansıtmaktadır.

Denizcilik Mimarisi ve Teknolojik Miras

2015 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın Mersin kıyılarındaki dalışa yasak sahaların revizyonu sırasında Dr. Hakan Öniz ve sualtı ekibi tarafından tespit edilen antik tersane, tarihsel açıdan devrim niteliğinde bir keşiftir. 2016 yılında belirlenen 276 adet gemi çekek yeri, ana kayanın oyulmasıyla hazırlanmış olup, şimdiye kadar bulunan en büyük antik tersane özelliğini taşımaktadır.

Bu tersanenin Genç Tunç Çağı'na kadar kullanıldığı düşünülmesi, adanın denizcilik tarihindeki sürekli önemini göstermektedir. Doğu ve batı yönlü iki antik liman, çok sayıda su sarnıcı ve poligonal duvar örgü sistemli kuleli sur kalıntıları, adanın antik dönemdeki gelişmiş altyapısını ortaya koymaktadır.

Ticaret Ağları ve Ekonomik İlişkiler

Arkeolojik bulgular, adanın geniş bir ticaret ağının parçası olduğunu göstermektedir. Orta Anadolu Göllüdağ Kaletepe-Kömürcü kökenli obsidyenlerin Kıbrıs'a ulaşımında Dana Adası üzerinden deniz yolunun kullanılmış olabileceği hipotezi, prehistorik dönemde bile adanın ticari önemini vurgulamaktadır. Göksu vadisi üzerinden Silifke'ye inen yolun Boğsak ve Dana adasına ulaşarak Kıbrıs'a geçiş sağladığı ikinci bir ulaşım hattı ihtimali, bölgenin jeostratejik konumunu pekiştirmektedir.

Arkeolojik Bulgular ve Kültürel Katmanlar

Ada çevresinde Tunç Çağı'ndan Doğu Roma dönemine kadar uzanan çapalar, batıklar ve kıyıyla bağlantılı yapı kalıntıları, tarihsel süreklilik açısından son derece değerlidir. Denizin dibinde yoğun amphora yığınları ve savaş gemilerine ait demir mahmuz bulunması, adanın hem ticari hem de askeri açıdan önemini ortaya koymaktadır.

Köserelik Adası'ndaki Roma ve Erken Bizans Dönemi nekropol alanı, yerleşim düzeninin ölü gömme gelenekleriyle birlikte değerlendirilmesini sağlamaktadır. Orta Paleolitik kenar kazıyıcı, Neolitik el cilalı baltaları ve Erken Tunç Çağı III ilmik biçimli kulp parçası gibi bulgular, adanın çok katmanlı tarihsel geçmişini belgeleyen somut verilerdir.

Güncel Araştırmalar ve Bilimsel Çalışmalar

2016 yılından itibaren Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü izniyle Silifke Müzesi başkanlığında Selçuk Üniversitesi Sualtı Arkeolojisi Ana Bilim Dalı tarafından yürütülen "Dana Adası Çalışmaları" projesi, adanın tarihsel öneminin bilimsel yöntemlerle ortaya çıkarılmasında kritik rol oynamaktadır.

Holosen öncesinde deniz seviyesinin düşük olması nedeniyle adanın geçmişte ana kara ile bitişik yarımada konumunda olması, paleocoğrafik açıdan önemli bir veridir. Bu durum, antik dönem yerleşim düzenlerinin anlaşılmasında temel bir referans noktası oluşturmaktadır.

Dana Adası, Türkiye'nin Akdeniz'deki az sayıdaki adasından biri olarak, denizcilik mimarisi ve teknolojisi açısından bilim dünyasını şaşırtan 276 adet çekek yeri ile antik dönem denizcilik tarihinin en önemli merkezlerinden birini temsil etmektedir.