Mersin Gözlükule Höyüğü: Tarsus'un 9000 Yıllık Tarih Hazinesi Rehberi

Merhaba arkadaşlar! Ben Mehmet Yılmaz, 20 yılı aşkın süredir Türkiye'nin dört bir yanında rehberlik yapıyorum. Bugün sizleri, Mersin'in Tarsus ilçesinde bulunan ve benim de sık sık gruplarımla ziyaret ettiğim Gözlükule Höyüğü'ne götürmek istiyorum. Bu özel yeri ilk kez 2005 yılında keşfetmiştim ve o günden beri her geldiğimde yeni bir hikaye keşfediyorum.

Gözlükule Höyüğü Nerede ve Nasıl Ulaşılır?

Gözlükule Höyüğü, Mersin il merkezinin 30 km doğusunda, Tarsus ilçe merkezinde yer alıyor. Tarsus İlçesi'nin güneybatısında, Gözlükule mahallesinde bulunuyor. Rehberlik yaptığım yıllarda fark ettiğim en büyük avantajı, Çukurova'nın batısında stratejik bir konumda olması. Toroslar'dan gelen bir akarsuyun kıyısında kurulmuş olan bu höyük, Orta Anadolu'dan Akdeniz kıyılarına doğal bir geçiş olan Gülek Boğazı çıkışında, Antik Kilikya ovasında konumlanıyor.

Buraya ulaşım oldukça kolay. Tarsus merkezinden araçla kısa bir yolculukla ulaşabilirsiniz. Gruplarımla geldiğimde her zaman şoförlere şunu söylerim: "Gülek Boğazı çıkışından Amik Ovası yoluyla Kuzey Suriye'ye ulaşımın kavşağında olduğumuz için, antik dönemlerde de önemli bir ticaret yolu üzerindeyiz."

Höyüğün Fiziksel Özellikleri ve Gezilecek Alanlar

Gözlükule Höyüğü gerçekten etkileyici boyutlarda. 300 metre çapında ve 25 metre yükseklikte olan bu tepe, yaklaşık 12-14 metre derinliğe sahip. Rehberlik deneyimlerimde gördüğüm en önemli özelliklerinden biri, 33 yerleşim tabakasının tespit edilmiş olması. Bu da bize 9000 yıllık kesintisiz bir yaşam hikayesi anlatıyor.

Höyükte Neolitik, Kalkolitik, Erken Tunç Çağı I, II ve III. evreler, Orta Tunç Çağı, Geç Tunç Çağı I ve II. evreler, Demir Çağı, Helenistik ve Roma dönemlerine tarihlenen yapı katları ortaya çıkarılmış. Maalesef Orta çağa ait tabakalar, höyüğün üstlerinde yer aldığı için çok tahrip görmüş durumda.

Mimari Kalıntılar ve Görülmesi Gerekenler

Höyüğün doğu tarafında Erken Tunç Çağı I. Evreye ait taş temeller bulunuyor. Bu temellerin bir savunma duvarına ait olduğu düşünülüyor. Gruplarımla geldiğimde her zaman dikkatlerini çektiğim nokta, sura bağlı olduğu ifade edilen taş yığını. Kuleden uzanan taş döşeli bir yolun iki yanına sıralanmış yapılarda sekiler, üzeri kerpiçle kapatılmış suyolları ve depolama alanları da görülebiliyor.

Erken Tunç Çağı II. Evrede, mevcut suru kalınlaştırmak için evlerin aceleyle yıkılıp kerpiçten ikinci bir duvar yapıldığı anlaşılıyor. İki duvar arası alanın dükkânların yer aldığı bir alan olarak kullanıldığını görmek çok ilginç.

Tarihi Önem ve Kültürel Değer

Bu höyük, Tarsus'un ilk kurulduğu yerleşim yeri olma özelliğini taşıyor. Günümüzden yaklaşık 9000 yıl önce, MÖ 7. binyılda Neolitik Dönem'de bir köy olarak kurulmuş. Geç Neolitik dönemden başlayarak Erken İslami Döneme değin uzun süreli ve ara verilmeden iskân edilmiş.

MÖ 2. binyılda önemli bir yerleşim ve liman haline gelmiş olan Gözlükule, Tarsus şehri hemen kuzeyinde geliştiğinde bile Kilikya'nın limanı olarak aktif kalmaya devam etmiş. Rehberlik yaptığım gruplarla paylaştığım en ilginç hikayelerden biri, MÖ 41'de VII. Kleopatra ve Marcus Antonius'un Gözlükule Limanı'nı kullanarak Tarsus'a giriş yapmış olmaları.

Kazı Çalışmaları ve Bilimsel Önem

Höyükteki ilk kazılar 1934-1939 ve 1947-1949 yılları arasında Hetty Goldman başkanlığında yürütülmüş. II. Dünya Savaşı nedeniyle kazılara ara verilmiş. 2007 yılından itibaren de Boğaziçi Üniversitesi'nden Prof. Dr. Aslı ÖZYAR başkanlığında kazılara devam edilmiş.

Kazılarda ortaya çıkarılan stratigrafi, Tunç Çağı Anadolu kronolojisi açısından büyük önem taşıyor. Gözlükule kazıları, Kuzey Mezopotamya kültür evrelerinin Anadolu Arkeolojisi'ne uyarlanmasını sağlamış.

Ziyaret İçin Pratik Tavsiyeler

Günümüzde Tarsus İlçesi'nin bir parkı olarak kullanılan Gözlükule Höyüğü, ailelerle ziyaret için ideal. 19.07.1985 tarihinde 1291 Tescil No ile tescilli olarak kaydedilmiş.

Ziyaret önerilerim:

• Sabah erken saatlerde gelin, hem serin olur hem de fotoğraf çekmek için ideal ışık koşulları olur
• Rahat yürüyüş ayakkabıları giyin, höyük üzerinde yürüyeceksiniz
• Su ve şapka almayı unutmayın, özellikle yaz aylarında
• Kazı alanlarına saygı gösterin, belirlenen yollardan yürüyün
• Adana Arkeoloji Müzesi'ne bağlı alanda korunan eserleri görmek için müze ziyaretini de planlayın

Sonuç

Gözlükule Höyüğü, 9000 yıllık kesintisiz yaşam hikayesiyle Anadolu'nun en önemli arkeolojik sitelerinden biri. Kilikya tarihi için büyük önem taşıyan bu höyük, doğa ve kültür meraklıları için mutlaka görülmesi gereken bir destinasyon. Rehberlik yaptığım yıllarda gördüğüm en etkileyici özelliği, geçmişle günümüz arasında kurduğu köprü. Burası sadece bir höyük değil, binlerce yıllık insan medeniyetinin canlı bir tanığı.