Siirt Cumhuriyet Camisi: Merkez'in 900 Yıllık Manevi Mirası

Siirt'in kalbinde, Ulus Mahallesi'nde yer alan Cumhuriyet Camisi, şehrin en eski dini yapılarından biri olarak tarihin sessiz tanığı konumunda. 12. yüzyılın başlarında inşa edildiği tahmin edilen bu kesme taş yapı, orijinal adıyla Hıdr-ul Ahdar Camii olarak biliniyordu. "Yeşilin yeşili" anlamına gelen bu isim, 1929 yılındaki kapsamlı onarım sonrasında yerini Cumhuriyet Camisi'ne bıraktı. Siirt Milletvekili H. Hulki Aydın'ın katkılarıyla gerçekleştirilen bu onarım, caminin minare yenileme çalışmalarını da içeriyordu.

Caminin avlusunda, minare yapımı sırasında bulunan bozulmamış bir naaş için inşa edilmiş gizemli bir türbe yer almaktadır.

Bu keşif, yapının manevi önemini bir kat daha artıran özel bir dönüm noktası oldu. Yaklaşık 100 yıl önce minare temeli kazılırken ortaya çıkan bu bulgu üzerine minarenin yeri değiştirilmiş ve naaşın bulunduğu noktaya türbe yapılmış. Halk arasında bu türbeye duyulan saygı ve manevi bağlılık, günümüzde de canlılığını koruyor.

• Selçuklu Mimarisinin İzleri
• Gizemli Türbe ve Rivayetler

Selçuklu mimarisinin İzleri

Caminin mimari yapısı, döneminin özelliklerini yansıtan önemli detaylar barındırıyor. Orijinalinde tek kubbeli olarak tasarlanan yapı, Selçuklu döneminden sonra doğu kısmına eklenen iki kubbeli mekân ile dikdörtgen plana dönüştürülmüş. Bu genişletme, artan cemaat ihtiyacına yanıt verme amacı taşıyordu.

Yapının kuzey cephesinde sivri kemerli iki ayrı giriş dikkat çekiyor. Bu kapılardan biri ana ibadet mekânına açılırken, diğeri ek bölüme hizmet ediyor. Ne var ki zamanla yapılan müdahaleler sonucu orijinal sivri kemerli kapılar kapatılarak iki küçük kapıya dönüştürülmüş. Benzer şekilde, yapılan onarımlar nedeniyle orijinal mihrap, minber ve bezemeler de günümüze ulaşamamış durumda.

Gizemli Türbe ve Rivayetler

Caminin avlusundaki türbe, belki de yapının en ilgi çekici unsuru. Minare kazısı sırasında ortaya çıkan naaşın bozulmamış halde bulunması, yerel halk arasında derin bir etki yarattı. Rivayetlere göre bulunan zatın zenci, Arabi ve kıvırcık saçlı olduğu, naaşının bozulmadığı ve alnındaki terin dahi kurumamış halde görüldüğü anlatılıyor.

Camide Hz. İsa'nın havarilerinden Yakova'nın mezarı olduğu rivayet edilse de bu bilgi bilimsel olarak doğrulanmamıştır.

Gazeteci Ayhan Mergen'in aktardığına göre, avludaki türbede yatan zatın Hz. İsa'nın havarilerinden biri olabileceğine dair güçlü bir halk anlatısı mevcut. Bu rivayetler, caminin manevi değerini artırırken, ziyaretçilerin merakını da canlı tutuyor. Halk arasında türbeye duyulan saygı, nesiller boyu aktarılan bu hikâyelerin etkisiyle günümüzde de devam ediyor.