Siirt Cumhuriyet Camisi: Merkez'in Selçuklu Döneminden Günümüze Uzanan Manevi Mirası

Siirt'in Ulus Mahallesi'nde, 606. Sokak üzerinde yer alan Cumhuriyet Camisi, şehrin en eski dini yapılarından biri olarak asırlar boyunca kesintisiz bir ibadet geleneğine ev sahipliği yapmaktadır. Hıdr-ul Ahdar Camii ve Hudurul Ahdar Camii olarak da bilinen bu kutsal mekân, sadece mimari özellikleriyle değil, taşıdığı manevi değerler ve gizemli rivayetleriyle de inanç turizmi açısından özel bir konuma sahiptir. Yeşilin yeşili anlamına gelen eski adından günümüze taşıdığı hikâye, farklı inançların ve kültürlerin izlerini barındıran zengin bir geçmişe tanıklık etmektedir.

Tarihi Kökleri ve İsim Değişimi

12. yüzyılın başlarında inşa edildiği tahmin edilen Cumhuriyet Camisi, Siirt'in İslam dönemi tarihinin en önemli tanıklarından biridir. Selçuklu döneminin derin izlerini taşıyan bu kutsal mekân, yüzyıllar boyunca bölgenin manevi yaşamının merkezi olma özelliğini korumuştur. Yapının orijinal adı olan Hıdr-ul Ahdar, yeşilin yeşili anlamına gelmekte ve İslam geleneğinde özel bir yere sahip olan Hz. Hızır ile ilişkilendirilen manevi bir atıfta bulunmaktadır.

1929 yılında gerçekleştirilen büyük onarım sonrasında cami, Cumhuriyet Camisi adını almış ve bu tarihsel dönüşüm, yapının hem fiziksel hem de sembolik yenilenmesini temsil etmiştir.

Bu kapsamlı restorasyon çalışmaları, Siirt Milletvekili H. Hulki Aydın'ın öncülüğünde ve katkılarıyla hayata geçirilmiştir. Minare yenileme çalışmaları sırasında yaşanan olağanüstü keşif, caminin tarihine yeni ve gizemli bir boyut eklemiştir. Yapının hemen bitişiğinde yer alan Sûk'ul Ayn Çeşmesi de aynı Selçuklu dönemine tarihlenmekte ve bu kutsal mekânın çevresindeki tarihi dokunun zenginliğini gözler önüne sermektedir.

Mimari Yapı ve Dönüşümler

Cumhuriyet Camisi'nin mimari yapısı, kesme taş kullanılarak inşa edilmiş sağlam temelleri üzerine yükselmektedir. Orijinal tasarımda tek kubbeli olan yapı, zamanla ihtiyaçlara göre genişletilmiş ve Selçuklu döneminden sonra doğu kısmına iki kubbeli bir mekân eklenmiştir. Bu ekleme, planın dikdörtgen bir forma dönüşmesini sağlamış ve ibadet mekânının kapasitesini artırmıştır.

Caminin kuzey cephesinde sivri kemerli iki ayrı giriş kapısı bulunmaktadır. Bu kapılardan biri ana ibadet mekânına açılırken, diğeri sonradan eklenen bölüme geçiş sağlamaktadır. Ancak zaman içinde yapılan müdahaleler sonucunda orijinal sivri kemerli kapılar kapatılmış ve yerine iki küçük kapı açılmıştır. Maalesef gerçekleştirilen onarımlar nedeniyle yapının orijinal mihrabı, minberi ve bezemeleri günümüze ulaşamamıştır. Bu durum, tarihi yapıların korunmasında karşılaşılan zorlukları ve onarım süreçlerinde özgünlüğün kaybolma riskini gözler önüne sermektedir.

Caminin avlusunda, minare yapımı sırasında bulunan bozulmamış bir naaş için inşa edilmiş gizemli bir türbe yer almaktadır ve bu türbe, yapının en dikkat çekici manevi unsurlarından birini oluşturmaktadır.

Gizemli Türbe ve Manevi Anlamı

1929 yılında minare temeli kazılırken yaşanan olağanüstü keşif, Cumhuriyet Camisi'nin tarihine en gizemli sayfalardan birini eklemiştir. Yaklaşık 100 yıl önce gerçekleşen bu kazı sırasında, tamamen bozulmamış bir naaşa rastlanması üzerine minare planları değiştirilmiş ve naaşın bulunduğu yere bir türbe inşa edilmiştir. Bu karar, hem pratik hem de manevi bir tercih olarak değerlendirilebilir; zira bulunan zatın kimliği ve naaşın olağanüstü durumu, halk arasında derin bir saygı uyandırmıştır.

Türbenin inşası, sadece mimari bir ekleme değil, aynı zamanda kutsal bir emanete gösterilen saygının somut bir ifadesidir. Halk arasında bu türbeye yönelik manevi bağlılık günümüzde de devam etmektedir. Ziyaretçiler, bu mekânı dua ve tefekkür için tercih etmekte, burada hissettikleri manevi atmosferin etkisiyle iç huzura kavuşmaktadırlar. Türbenin varlığı, Cumhuriyet Camisi'ni sadece bir ibadet mekânı olmaktan çıkarıp, aynı zamanda bir ziyaret ve maneviyat merkezi haline getirmiştir.

Bu gizemli türbe, farklı inanç geleneklerinden gelen insanlar için ortak bir saygı noktası oluşturmaktadır. İnanç turizmi perspektifinden bakıldığında, böyle bir mekânın varlığı, dinler arası diyalog ve karşılıklı anlayış için değerli bir fırsat sunmaktadır. Ziyaretçiler, burada sadece tarihi bir yapıyı değil, asırlar ötesinden gelen bir manevi mirası deneyimlemektedirler.

Rivayet ve İnanç Boyutu

Cumhuriyet Camisi'ni inanç turizmi açısından özel kılan en önemli unsurlardan biri, etrafında örülen rivayetler ve bu rivayetlerin yarattığı manevi atmosferdir. Camide Hz. İsa'nın havarilerinden Yakova'nın mezarının bulunduğuna dair yaygın bir inanış mevcuttur. Her ne kadar bu bilgi bilimsel olarak doğrulanmamış olsa da, halk arasındaki bu güçlü anlatı, mekânın kutsiyetine olan inancı pekiştirmektedir.

Gazeteci Ayhan Mergen'in aktardığına göre, avludaki türbede yatan zatın Hz. İsa'nın havarilerinden biri olabileceğine dair güçlü bir halk anlatısı bulunmaktadır ve bu inanış, bölge halkının manevi dünyasında önemli bir yer tutmaktadır.

Minare kazısı sırasında bulunan zatın fiziksel özellikleriyle ilgili rivayetler de oldukça dikkat çekicidir. Anlatılara göre, bulunan zat zenci, Arabi ve kıvırcık saçlı olup, naaşının tamamen bozulmamış halde olduğu ve hatta alnındaki terin bile kurumamış vaziyette görüldüğü aktarılmaktadır. Bu tür rivayetler, İslam geleneğinde evliya ve salih kulların bedenlerinin toprakta çürümeyeceğine dair inançla örtüşmekte ve türbeye duyulan saygıyı derinleştirmektedir.