Siirt İncekaya Kalesi: Şirvan'ın Bin Yıllık Şato Mirası

Siirt'in Şirvan ilçesine bağlı İncekaya (Kormas) Köyü'nün kuzeyinde, yüksek dağların arasından geçilerek ulaşılan İncekaya Kalesi, Anadolu'nun en etkileyici Orta Çağ yapılarından biridir. Köyün kuzeyindeki tepelik alan üzerine kurulmuş olan bu tarihi yapı, Siirt şehir merkezine yaklaşık 40 kilometre, Şirvan ilçe merkezine ise 10 kilometre mesafededir. Kalıntıları itibarıyla klasik bir savunma kalesi görünümünden ziyade bir şatoyu andıran yapı, 15 bin dönüm bereketli toprak üzerinde stratejik bir konumda yer alır.

Yaklaşık bin yıllık bir geçmişe sahip olduğu tahmin edilen İncekaya Kalesi, farklı medeniyetlerin izlerini taşıyan çok katmanlı bir kültürel miras olarak karşımıza çıkıyor. Bizanslılar tarafından yapıldığı rivayet edilen yapı, tarih boyunca Selçuklu, Mervani ve Osmanlı hakimiyetlerinde kalmış ve Kürt Beyleri tarafından stratejik bir merkez olarak kullanılmıştır.

Şato Görünümlü Mimari Yapı

İncekaya Kalesi'nin mimari yapısı, onu Anadolu'daki diğer kalelerden ayıran en önemli özelliklerden biridir. Yapının bünyesinde 360 adet oda barındırması, buranın sadece askeri bir savunma noktası değil, aynı zamanda yoğun bir yerleşim merkezi olduğunu gösteriyor. Kompleks içerisinde hamam, kiler ve su barınakları (sarnıçlar) gibi günlük yaşamın devamını sağlayan temel yapılar mevcuttur.

Kale içerisinde küçük bir kilise kalıntısı yer almakta olup, bu durum yapının farklı inanç gruplarına ev sahipliği yaptığını göstermektedir.

Günümüze ulaşan mevcut kalıntıların büyük ölçüde Osmanlı'nın 17. ve 18. yüzyıl dönemlerine ait olduğu değerlendirilmektedir. Şato benzeri görünümü ve geniş oda sayısıyla dikkat çeken yapı, dönemin sosyal ve idari yaşamına dair önemli ipuçları sunuyor.

Medeniyetler Arası Geçiş Noktası

İncekaya Kalesi'nin tarihi önemi, sadece yaşından değil, üzerinde barındırdığı çok katmanlı kültürel mirasından da kaynaklanıyor. Bizans döneminde inşa edildiği rivayet edilen yapı, Selçuklu fetihlerinden sonra Türk-İslam hakimiyetine geçmiştir. Mervani Beyliği döneminde bölgenin stratejik merkezi haline gelen kale, daha sonra Osmanlı İmparatorluğu'nun kontrolüne girmiştir.

Farklı medeniyetlerin izlerini taşıyan bu yapı, bölgenin idari ve mali geçmişine dair bilgiler sunan kitabelere ev sahipliği yapmaktadır. Her dönemin mimari anlayışı ve yaşam tarzı, kalenin farklı bölümlerinde kendini gösteriyor. Bu özellik, İncekaya Kalesi'ni sadece bir tarihi yapı olmaktan çıkarıp, medeniyetler arası bir geçiş noktası haline getiriyor.

Salih Bey Dönemi ve Kitabeler

İncekaya Kalesi'nin en dikkat çekici dönemlerinden biri, yaklaşık 300-350 yıl önce bölgeye hükmetmiş olan Salih Bey dönemidir. Kalenin idaresini ve mali durumunu anlatan tarihi bir kitabe, bu dönemin önemli belgesi olarak günümüze ulaşmıştır. Kitabe üzerindeki bilgiler, kalenin o dönemdeki yönetim yapısı ve ekonomik durumu hakkında değerli veriler sunuyor.

Salih Bey'in kabri günümüzde Tillo ilçesinde, İbrahim Hakkı Hazretleri'nin türbesinde yer almaktadır.

Bu bağlantı, kalenin sadece askeri bir yapı olmadığını, aynı zamanda bölgenin manevi ve kültürel hayatının da merkezi konumunda bulunduğunu gösteriyor. Salih Bey dönemine ait izler, ziyaretçilere Osmanlı taşra yönetiminin işleyişi hakkında somut bilgiler sunmaktadır.